Klik op een van de onderstaande projecten voor uitgebreide informatie:

Kabouterpad (groep 1-2)

Het Groene Land (groep 1-2)

Voorjaar op de kinderboerderij (groep 1-4)

Herfst op de kinderboerderij (groep 3-4)

De Eend (groep 3-4)

Vruchten en zaden (groep 5-6)

Herfst en bodemdiertjes (groep 5-6)

Waterkwaliteit (slootexcursie) (groep 5-8)

Veldwerk (groep 8)

Boomfeestdag (groep 8)

Seizoensgebonden natuurpaden in de Houtkamp (gr. 5-8)

Project "Kabouterpad"

Foto's (klik erop):

* Groepen: 1 en 2
* Periode: mei / juni, eens in de twee jaar
* Plaats: Houtkamp / MEC in Leiderdorp
* Tijdsduur: bezoek Houtkamp / MEC: ± 1,5 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor leerkrachten
* begeleiding: medewerker MEC, leerkracht, ouders / begeleiders

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* planten
* dieren
* omgeving
* seizoenen
* spelen met en gebruiken van dingen uit de natuur
* sprookjes en fabels

Zie verder ook:
* Leskist "Kabouters"

Bijzonderheden:
* in de projectperiode kan de leskist Kabouters niet geleend worden.

Omschrijving:
Bij het project "kabouterpad" wordt gebruik gemaakt van de materialen uit de leskist kabouters (zie leskist kabouters).
Het doel van het project is de kinderen kennis te laten maken met natuurverschijnselen. Daarbij staat het intensief ervaren / beleven van de natuurlijke omgeving centraal.
De kabouter als werkvorm vormt een verbindende schakel tussen het kind zelf en de natuur. Met hun tijdelijke vermomming als kabouter kunnen de kinderen de natuur intensiever beleven. Er wordt gekeken, geproefd, geroken, gevoeld en beleefd in het park De Houtkamp. Naast het MEC zijn opdrachten uitgezet op een afgebakend terrein. De kinderen kunnen zo op een unieke manier kennis maken met tal van natuurverschijnselen. De opdrachten worden geselecteerd en uitgezet door een medewerker van het MEC.

Begeleidend materiaal:
* achtergrondinformatie voor de leerkracht en begeleiders

Project "Het Groene Land"

Foto's (klik erop):

* Groepen: 1 en 2
* Periode: april / mei, eens in de twee jaar
* Plaats: Heemtuin + MEC in Leiderdorp
* Tijdsduur: bezoek Heemtuin en MEC: ± 1,5 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor leerkrachten
* begeleiding: medewerker MEC, leerkracht, en vooral ouders / begeleiders
* van tevoren moeten er groepjes zijn gemaakt: maximaal 6 kinderen per - begeleid - groepje

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* planten
* dieren
* omgeving
* seizoenen
* spelen met en gebruiken van dingen uit de natuur
* sprookjes en fabels

Omschrijving:
Bij het project "Het Groene Land" wordt ingespeeld op de zintuigen en het vermogen tot nieuwsgierigheid en verwondering bij de kinderen.
Het doel van het project is de kinderen op een gevoelsmatige en "magische" wijze kennis te laten maken met natuurverschijnselen. Daarbij staat het intensief ervaren / beleven van de natuurlijke omgeving centraal.
Het Groene Land bevindt zich in de heemtuin: een geheel van beschutte, kronkelende paadjes, diverse landschapjes en veel soorten planten en kleine dieren. Het decor leent zich dus uitstekend voor een serie natuuropdrachten met een sprookjesachtig element.
Een aantal kikker- en egelbordjes (zie ook het "Kikker- en Egelpad") geven aan waar de opdrachten gedaan kunnen worden. M.b.v. een plattegrond kunnen de groepjes de weg vinden naar plekjes met geheimzinnige namen, zoals "het pad van de pratende bomen", "het geheim van de dode levende boom", "het klaterende water", "het geheim van hemelland" etc... Op elke plaats valt weer wat anders te beleven, soms met speciale hulpmiddelen zoals het "hemeloog" (spiegeltje), "regenboogscherven" (gekleurde steentjes), een vogellokfluitje, het "oog van de onderwereld" (loep), kleurkrijt e.d.

Begeleidend materiaal:
* achtergrondinformatie voor de leerkracht en begeleiders (door leerkracht te kopiëren voor ouders/begeleiders)

Foto's (klik erop):

* Groepen: 1 t/m 4
* Periode: april / mei, eens in de twee jaar
* Plaats: kinderboerderij Leiderdorp
* Tijdsduur: bezoek kinderboerderij 1,5 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor leerkrachten
* begeleiding: beheerder kinderboerderij en dierverzorger (of medewerker MEC), leerkrachten, ouders / begeleiders

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* dieren; boerderijdieren, huisdieren
* omgaan met dieren
* seizoenen
* voeding

Zie ook:
* Project "Dieren in het voorjaar" (Leiden)
* Lesmateriaal "Op de kinderboerderij"

Omschrijving:
Het doel van deze excursie is de kinderen kennis te laten maken met boerderijdieren, jonge dieren, hun gedrag, en in het algemeen de seizoenen en de invloeden daarvan op mens en dier.
De klas wordt van tevoren in groepjes van maximaal 5 leerlingen (met begeleider) verdeeld. Het project speelt zich in zijn geheel af op de kinderboerderij. Speelse bordjes met een afbeelding van een varkentje vertellen wat de groepjes kunnen doen op diverse plekjes. De activiteiten zijn gericht op eigen beleving, ervaring en het gebruik van de zintuigen. De kinderen worden soms gestimuleerd om zich te verplaatsen in de behoeften van een boerderijdier.

Begeleidend materiaal:
* Handleiding met achtergrondinformatie voor de leerkracht.

Zelf aan de slag met een project voorjaar op de kinderboerderij (te lenen materiaal):
* diaserie "de kinderboerderij", de serie geeft een overzicht van de kinderboerderij, de dieren die er wonen, de verzorging van de dieren, het voedsel, de huisvesting, etc.
* diaserie "Lentegroen"
* diaserie "Eendjes kijken"

Foto's (klik erop):

* Groepen: 3 en 4
* Periode: oktober, eens in de twee jaar
* Plaats: kinderboerderij en MEC in Leiderdorp
* Tijdsduur: bezoek Houtkamp / MEC: 1,5 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor leerkrachten; voorleesverhaal voor de kinderen op school
* begeleiding: medewerker MEC, leerkrachten, ouders / begeleiders

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* dieren, in het bijzonder egels en slakken
* seizoenen, herfst en winter
* overwinteren / voedsel
* isolatie / energie

Zie ook:
* Project "Dieren op stal" (Leiden)
* Leskist "Slakken"

Omschrijving:
In dit project kunnen de leerlingen kennis maken met boerderijdieren en dieren die in de natuur leven. Ook het kennismaken met de seizoenen en de invloed daarvan op mens en dier komt in dit project aan de orde. In veel opzichten is dit project het logische vervolg op "Voorjaar op de kinderboerderij".
Van tevoren wordt in de klas het verhaal van Kaatje Kauw op de Kinderboerderij voorgelezen. Kaatje ontmoet, vaak op een grappige manier, de dieren die de kinderen ook gaan bezoeken.
Op het MEC wordt de klas verdeeld in twee groepen. Eén groep gaat op de kinderboerderij in kleine groepjes met hun begeleiders de opdrachten uitvoeren, de andere groep gaat naar het MEC. Na ongeveer een half uur wordt er gewisseld.
Aan de hand van 4 thema's: huisvesting, gezondheid / verzorging, warmte en voortbewegen wordt het najaarsaspect op de kinderboerderij belicht. Daarbij kunnen de begeleiders gebruik maken van handige "praatbladen" met leuke opdrachtjes voor de kinderen.
In het MEC zijn 4 hoeken met de volgende thema's: de egel, schaap en wol (spinnewiel en spinnen), veren en huisjesslakken. Alle thema's gaan over voorbereiding van dieren op de winter. In kleine groepjes worden de 4 hoeken bezocht.

Begeleidend materiaal:
* Handleiding met achtergrondinformatie en lessuggesties voor de leerkracht.
* Voorleesverhaal "Kaatje Kauw op de Kinderboerderij"

Zelf aan de slag met een project herfst op de kinderboerderij (te lenen materiaal):
* diaserie "de kinderboerderij", de serie geeft een overzicht van de kinderboerderij, de dieren die er wonen, de verzorging van de dieren, het voedsel, de huisvesting, etc.
* diaserie "Ellen, de egel".
* diaserie "Simen, de slak"

Foto's (klik erop):

* Groepen: 3 en 4
* Periode: mei, eens in de twee jaar
* Plaats: Houtkamp en MEC in Leiderdorp
* Tijdsduur: 1 - 1,5 uur

voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor de leerkrachten
* begeleiding: medewerker MEC, leerkrachten, ouders / begeleiders

mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* water, sloot
* polder
* waterplanten en -dieren
* omgeving
* seizoenen / lente

Omschrijving:
Het doel van het project is de kinderen kennis te laten maken met het leven in en om de sloot. Daarbij staat de eend centraal. In de les komen de relaties tussen het leven in de sloot, de eend en de mens naar voren.
De voorbereiding op school kan plaatsvinden met behulp van het lesboek "de eend".
Het bezoek aan de Houtkamp en het MEC wordt begeleid door een medewerker van het Milieu Educatief Centrum.
In de Houtkamp krijgen de groepjes naambordjes om: kwakers, grondelaars, peddelaars, verenpoetsers, duikers en zwemmers. Na een korte inleiding wordt er in de Houtkamp gevist naar slootdiertjes. De diertjes worden verzameld in emmertjes en meegenomen naar het MEC. In het MEC vindt een kringgesprek plaats met Evelien Eend als middelpunt. Allerlei eigenschappen van de eend worden "live" vertoond. Ook worden de meegenomen diertjes bekeken en vervolgens in Evelien's waterbak gedaan zodat meteen duidelijk wordt hoe een eend eet. De les wordt afgerond met een korte diaserie over de eend.

Begeleidend materiaal:
* Handleiding voor de leerkracht met achtergrondinformatie, lessuggesties, knip- en kleurplaten, informatieblad voor ouders / begeleiders.
Overige materialen worden tijdens het bezoek aan het MEC verstrekt.

Zelf aan de slag met een project de eend (te lenen materiaal):
* diaserie "Eendjes kijken"
* diaserie "Elsje de eend"
* diaserie "Lentegroen"
* boek "Eend voor Eend" van Guus Kuiper

Zie ook:
* Lespakket "Vruchten en zaden"

Omschrijving:
Het doel van dit project is de leerlingen kennis te laten nemen van vruchten en zaden, hun verschillende manieren van verspreiden en de rol van mensen en dieren daarin.
In de Houtkamp zijn diverse opdrachtplekken te vinden waar de verschillende aspecten van zaadverspreiding zijn te zien of zelf kunnen worden ervaren. Ook enkele andere aanverwante herfstige onderwerpen komen aan de orde. De opdrachten zijn niet-beschrijvend, m.a.w. beleven, ontdekken en zelf ervaren zijn de belangrijkste doelen.

Begeleidend materiaal:
* Handleiding met achtergrondinformatie en lessuggesties voor de leerkracht.
Op aanvraag is ook een lespakket vruchten en zaden verkrijgbaar met verschillende vruchten en zaden uit het park De Houtkamp.

Foto's (klik erop):

* Groepen: 5 en 6
* Periode: oktober / november, eens in de twee jaar
* Plaats: Houtkamp en MEC in Leiderdorp
* Tijdsduur: bezoek Houtkamp / MEC: 1 - 1,5 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor leerkrachten
* begeleiding: medewerker MEC, leerkracht en ouders / begeleiders

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* bodem(-diertjes)
* seizoenen, herfst / winter
* afbraakprocessen / kringlopen
* planten en dieren

Zie ook:
* Lespakket "Champignons"
* Leskist "Bodemdiertjes"

Omschrijving:
Tijdens dit project ervaren de kinderen met hun eigen zintuigen de diverse aspecten van de herfst. Aan de hand van belevingsopdrachten ontdekken ze dat er allerlei verbanden (relaties) bestaan tussen allerlei verschijnselen in de natuur, met name processen als kringlopen en verandering.
Op school kan al een voorbereiding plaatsvinden m.b.v. opdrachten die in en om de school kunnen worden uitgevoerd.
Tijdens het bezoek aan het park de Houtkamp en het MEC werken de leerlingen in kleine groepen. Onderwerpen die aan de orde komen, zijn:
- Bomen
- De jaargetijden
- Het venster in de aarde (bodemdiertjes)
- Verandering (verval)
- Zwammen
- Zaden (gebruik en eigenschappen)

Begeleidend materiaal:
* Handleiding voor de leerkracht met achtergrondinformatie over bodemdiertjes, afbraakprocessen, kringlopen en andere herfstverschijnselen;
* Opdrachten over deze onderwerpen voor de leerlingen ter voorbereiding op school.

Zelf aan de slag met een project Herfst en bodemdiertjes (te lenen materiaal):
* Handleiding met achtergrondinformatie, opdrachten en lessuggesties.

Foto's (klik erop):

* Groepen: 5-8
* Periode: mei - september, jaarlijks
* Plaats: Houtkamp Leiderdorp
* Tijdsduur: 2 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: geen
* begeleiding: medewerker MEC, leerkracht en ouders / begeleiders

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* water / sloot
* milieu / omgeving
* mens en water
* waterplanten en -dieren
* voedselweb / levensgemeenschap in de sloot

Zie ook:
* MEC-lesmateriaal "Schoolomgeving"

Zie verder ook:
* provinciaal project "Water op Rapport"

Omschrijving:
Een kennismaking met het leven in de sloot.
De activiteit start met een inleiding in het MEC over water en waterkwaliteit. Vervolgens gaan de kinderen in groepjes (met hun begeleiders) zelf de waterkwaliteit achterhalen, eerst d.m.v. enkele proefjes en waarnemingen, vervolgens door inventarisatie van het slootleven. Er wordt in De Houtkamp in een biologisch rijke sloot gevist naar waterdiertjes. De vangsten worden ter plekke bekeken en op naam gebracht m.b.v. zoekkaarten en genoteerd op een inventarisatieblad. Een medewerker van het MEC is ter plekke aanwezig.
De gevangen diertjes worden meegenomen naar het MEC waar nog even een evaluerend gesprek plaats vindt en de vangsten worden toegevoegd aan het aquarium.
Gewoonlijk wordt aan de leerkracht gevraagd om de resultaten van de kinderen te verzamelen zodat het MEC van alle gegevens van de deelnemende scholen een soort waterrapport kan opstellen voor het water in Leiderdorp.

Lees meer over de slootexcursies in 2002: klik hier!

Er zijn leuke kleurplaten van slootdieren te downloaden: klik hier!

Onderwerpen die aan de orde komen zijn:
* waterdieren en hun naam
* waterkwaliteit (beoordelen)
* watervervuiling

Begeleidend materiaal:
* opdrachtbladen en werkbladen
* determinatietabellen
* kleurplaten: klik hier voor kleurplaten op deze website!

Zelf aan de slag met een project slootjes (te lenen materiaal):
* video "water"
* project "Water en grond, houd het gezond" (bovenbouw)

Foto's (klik erop):

* groep: 8
* Periode: september, elk jaar
* Plaats: Houtkamp in Leiderdorp
* Tijdsduur: bezoek Houtkamp / MEC: ± 2 uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: introductie-bijeenkomst voor leerkrachten
* voorbereiding: informatievoorziening van de begeleidende ouders via de leerkracht (minstens een dag voor de activiteit)
* begeleiding: medewerker MEC, leerkracht en ouders / begeleiders

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* seizoenen
* kringlopen
* ecologische relaties

Omschrijving:
Het doel van dit project is om de leerlingen bewuster te maken van het levensweb dat hen omgeeft en waar ze zelf onlosmakelijk deel van uitmaken.
De klas gaat in maximaal 4 groepen (6-8 leerlingen per groep), elk met een begeleider, het park in waar ze in totaal 6 opdrachten uitvoeren. Zelf ervaren van - en interactie met - je natuurlijke omgeving staat bij deze opdrachten centraal. Er is dus een sterk belevingselement gedurende deze activiteit. De opdrachten houden in:
* geblinddoekt je weg vinden in het bos,
* een relatieweb bouwen,
* natuur ervaren met al je zintuigen,
* de elementen van een kringloop ontdekken en verzamelen,
* veranderlijke landschapselementen terugvinden en begrijpen,
* een deel van je natuurlijke omgeving bij jezelf "inbouwen" (opeten).

Begeleidend materiaal:
Handleiding voor de leerkracht (met een deel voor de begeleidende ouders) met...
* achtergrondinformatie over ecologische relaties, kringlopen en andere natuurlijke processen;
* lesssuggesties als voorbereiding of nabespreking in de klas;
* een overzicht van de opdrachten met uitgebreide uitleg (speciaal voor de begeleidende ouders);
* enkele beknopte werkbladen (te kopiëren voor de leerlingen).

Zelf aan de slag met een project Veldwerk (te lenen materiaal):
* Lesmap "Natuur Buiten" van de Stichting Veldwerk. (voornamelijk cognitieve opdrachten)

* Groepen: 8
* Periode: eind maart, jaarlijks
* Plaats: MEC, Houtkamp, Leiderdorp
* Tijdsduur: ± 1½ uur

Voorbereiding en begeleiding:
* voorbereiding: met behulp van begeleidend materiaal en introductieles medewerker MEC op school
* groepen worden ontvangen bij het MEC en krijgen een korte uitleg over het bomenpad.
* begeleiding tijdens het lopen: leerkracht en ouders
* uitleg en demonstratie bij de verschillende informatiepunten door:
. praktijkmensen van de gemeente Leiderdorp
. mensen van het IVN (vereniging voor natuur- en milieu-educatie)

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* levensgemeenschap: het bos, de stad
* de boom als levensgemeenschap
* bomen en hun functie voor de mens
* beroepen

Zie ook:
* Lespakket "Takken"
* videobanden van de St. Nat. Boomfeestdag

Omschrijving:
Boomfeestdag is een jaarlijks terugkerend landelijk evenement. In zeer veel gemeenten wordt er op deze dag extra aandacht besteed aan bomen. In Leiderdorp wordt dat gewoonlijk gedaan door middel van een "bomenpad" in park De Houtkamp.
Enkele weken van tevoren bezoekt een medewerker van het MEC de betreffende klassen om een inleiding met onder meer een powerpoint-fotopresentatie te geven
Het "bomenpad" is een speciaal uitgezette route. Langs deze route worden diverse aspecten getoond van het leven van bomen en de behandeling van bomen door de mens. De leerlingen worden steeds betrokken bij deze onderwerpen en moeten vaak ook zelf aan het werk. Er komen verschillende zaken aan de orde zoals:
* Bomen en vogels: bosvogels kunnen niet zonder bomen, maar waarom...?
* Hoe bomen groeien: o.a. over jaarringen, waarna de leerlingen zelf een boomschijfje mogen afzagen en meenemen.
* Boomverzorging (demonstraties), o.a. met beschermkleding en gereedschap.
* Bomen 'blindelings' beleven (bomen herkennen op de tast).
* Speuren naar bomen: met fotokaarten op zoek naar bomen (en letters) om het spreekwoord compleet te maken (met prijsvraag)
Wijzigingen m.b.t. de onderwerpen voorbehouden.
Begin- en eindpunt van dit "bomenpad" is het MEC in park De Houtkamp. Na afloop ontvangen de leerlingen een aandenken.

Begeleidend materiaal:
* Handleiding met achtergrondinformatie over bomen en de verzorging van bomen;
* Lesmateriaal van de Stichting Nationale Boomfeestdag.

Seizoenspaden in De Houtkamp
* Groepen: 5-8
* Periode: oktober - maart, jaarlijks
* Plaats: park De Houtkamp Leiderdorp
* Tijdsduur: 50-70 minuten

De Leiderdorpse seizoensgebonden natuurpaden zijn bestemd voor de groepen 5 t/m 8 van de Leiderdorpse basisscholen.
Het gaat om kant-en-klare opdrachtbundels met ± 25 opdrachten die in groepjes - max. 6 groepjes en max. 5 (6) leerlingen per groepje - langs een vaste route in het park De Houtkamp kunnen worden uitgevoerd. Een plattegrond wijst de weg. De duur van de wandeling is ca. 1 uur.
De begeleiding vanuit de nme-medewerker is minimaal: vooraf een instructie en achteraf een korte vragenronde. Begeleiding voor elk groepje van 3-5 kinderen is overigens noodzakelijk!

Reserveren:
Voor de Leiderdorpse natuurpaden kunnen leerkrachten van Leiderdorpse scholen telefonisch een afspraak maken, minstens een week van tevoren. In perioden waarin drukke nme-projecten draaien in De Houtkamp worden gewoonlijk geen natuurpaden uitgevoerd.

Het MEC beschikt over 3 verschillende seizoensnatuurpaden.

* Seizoenpad Herfst (oktober-november)

* Seizoenpad Winter (december-maart)

* Seizoenpad Lente (maart-april, beperkt in mei)

Voor meer info over het regionale beleid inzake (inschrijving op) leskisten en andere nme-activiteiten: klik hier!

Ophalen van de leskisten gebeurt op (telefonische) afspraak, evenals terugbrengen.

De leskisten bevatten alle een inventarislijst voor de Lesinhoud van de kist. Wij raden u aan om de kist m.b.v. deze lijst te controleren vóórdat u de leskist gaat gebruiken, maar ook vóórdat 'ie wordt teruggebracht naar het MEC. Als er iets ontbreekt raden wij aan om dit meteen bij het MEC te melden. Voor zoekgeraakte of kapotte onderdelen wordt namelijk de vervangingswaarde in rekening gebracht bij de betreffende school.

Uitleenkosten voor scholen uit Leiderdorp: gratis.
Uitleenkosten voor andere scholen uit de regio: Euro 15,- per leskist en per uitlening.

Het MEC beschikt momenteel over 10 verschillende leskisten
De volgorde van de onderstaande leskisten is min of meer op leeftijdsgroep (de leskisten die voor alle groepen 1-8 bruikbaar zijn, staan aan het eind vermeld).
Klik op een van de onderstaande leskisten voor uitgebreide informatie:

Alles voor een pannenkoek (groep 1-3)

Kleutermilieukist (groep 1-3)

Zand en Stenen) (groep 1-3)

Slakken (dier-o-theek) (groep 1-4)

Wijzelf (groep 3-5)

Bodemdiertjes (groep 5-8)

Papier maken (groep 5-8)

Vogels (groep 6-8)

Kaas maken (groep 1-6 (-8))

Wereld-speel-goed (groep 1-8)

Foto (klik erop):

* Groepen: 1 - 3
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: een les kost 1,5 - 2 uur.

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Voedsel
* Voedselbereiding
* Planten en dieren

Zie ook:
* Leskist "Kaas maken"
Doel:
De leerlingen informatie geven over
* Welke planten wij eten,
* De bereiding van voedsel,
* De relatie met dieren.

Lesinhoud en werkwijze:
Opzet van deze leskist is de leerlingen laten ervaren wat er zoal nodig is om ons eten te kunnen maken en hen in contact te brengen met enkele planten en dieren die voor ons voedsel zorgen.
Het boek "Alles voor een pannekoek" van Eric Carle kan op de voet gevolgd worden om een en ander, zeker voor de allerjongsten, nog duidelijker te maken. Het zelf voorbereiden en maken van pannenkoeken is natuurlijk het hoogtepunt van de les.
Deze leskist is ook zeer geschikt om in te passen in een groter project zoals voedsel.

Materialen:
* Handleiding met achtergrondinformatie en lessuggesties;
* Molentje voor het malen van graan tot meel, graan, meel;
* Kookplaatje, koekenpan, spatel, zeef, boek "Alles voor een pannekoek".

Foto (klik erop):

* Groepen: 1 - 3
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: 1 - 1.5 uur voor elk thema

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Omgeving
* Mens en welzijn
* Milieu

Doel:
* Leerlingen uit de onderbouw op een leuke en speelse wijze kennis laten maken met milieuthema's.

Lesinhoud en werkwijze:
Met behulp van in de kist aanwezige materialen en de handleiding laat u de kinderen kennis maken met de milieuthema's geluid, afval en energie. De 3 thema's zijn zeer herkenbaar voor jonge kinderen:
- warmte, als vorm van energie waar kleuters het meest mee te maken hebben;
- lawaai, als milieuaspect waarvan kleuters zowel veroorzaker zijn als degenen die er last van kunnen hebben (bv. vliegtuigen);
- afval, een milieuaspect waar veel aan gedaan kan worden.
De leskist richt zich op een algemene kennismaking en creëert spelsituaties waarin de kinderen met een aantal alledaagse milieuaspecten uit de directe omgeving kennismaken.

Materialen:
* Handleiding met achtergrondinformatie over lesopbouw, tijdsduur;
* Materialen die nodig zijn voor de lessen.

Foto (klik erop):

* Groepen: 1 - 3
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding : 1-2 uur (afh. van uitgebreidheid).

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Omgeving / stad;

Doel:
* Peuters laten ontdekken dat zand uit heel kleine steentjes bestaat en dat er verschillende soorten en vormen van stenen bestaan. De kinderen ervaren en verkennen wat je allemaal met zand en stenen kunt doen. Ze gebruiken (bijna) al zijn zintuigen en ondergaan al deze ervaringen.

Lesinhoud en werkwijze:
D.m.v. enkele aansprekende activiteiten en simpele experimentjes, waarbij de zintuigen en het zelf ontdekken centraal staan, komen de kinderen erachter dat zand en stenen veel verschillende eigenschappen hebben. De kinderen kunnen ook knutselen met zand en stenen en ze gaan op zoek naar zand en stenen in hun eigen (school)omgeving. Er zijn enkele liedjes en rijmpjes en een kleurplaat aanwezig in de handleiding. Materialen:
* handleiding * potten met diverse soorten zand, kiezels e.d. * straat- en baksteen * diverse veldwerkmaterialen voor de activiteiten

Foto (klik erop):

* Groepen: 1 - 4
* Uitleenperiode: 1 week
* Gebruiksperiode: april - oktober
* Tijdsbesteding: gedurende een kleine week één tot enkele momenten per dag.

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Dieren, hoe zien ze eruit;
* Omgaan met dieren;
* Slakken;
* Natuur.

Zie ook:
Leskist "Bodemdiertjes"
Project "Herfst op de kinderboerderij"

Doel:
De kinderen kennis laten maken met slakken, hun levenswijze, hun betekenis in de natuur en hun plaats in de voedselkringloop.

Lesinhoud en werkwijze:
* Kennismaking en verzorging;
* Doe- en waarneemopdrachten over ogen, neus, voedsel etc.;
* Creatieve verwerking d.m.v. spelletjes en liedjes.

Materialen:
* Slakken (tuinslak, wijngaardslak en segrijnslak);
* Plastic bak, handleiding met achtergrondinformatie, werkbladen, lessuggesties en verzorging;
* Diaserie "Simen de slak".

Foto (klik erop):

* Groepen: 3 - 6
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: een les (zonder extra's) kost in totaal 3 - 4 uur, maar kan eenvoudig opgedeeld worden in kleinere perioden of worden beperkt door het aantal opdrachten te verminderen. Ook uitbreiding tot een groter project is mogelijk.

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Eigen lichaam
* Gezondheid
* Omgeving

Doel:
* De kinderen ervaren spelenderwijs hun zintuigen.

Lesinhoud en werkwijze:
Door een 20-tal practische belevingsopdrachten leren de kinderen van alles over hun zintuigen. De opdrachten (plekken) worden door kleine groepjes bezocht en uitgevoerd (jongere kinderen onder begeleiding). De opdrachten kunnen in één dag of ochtend worden uitgevoerd, of worden uitgesmeerd over meerdere dagen. Behalve de opdrachten worden genoeg aanvullende suggesties voor klassikale activiteiten/lessen gegeven om van dit thema een afgerond project te kunnen maken.

Materialen:
* Diverse duurzame gebruiksmaterialen voor bij de opdrachten;
* Handleiding, opdrachtkaarten en -bordjes.
* Een aantal verbruiksmaterialen dient door de leerkracht v.t.v. te worden aangeschaft (bijv. zand, bonen, water e.d.)

Foto (klik erop):

* Groepen: 5 - 8
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: september, oktober en november
* Tijdsbesteding: 1,5 - 2 uur

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Plant en dier
* Kringlopen
* Afval in de natuur
* Determineren
* Voedsel in de natuur

Zie ook:
* Leskist "Slakken"
* Project "Herfst en bodemdiertjes"

Doel:
* Leerlingen kennis laten maken met de bodemfauna;
* Inzicht geven in het belang van deze dieren voor afbraakprocessen;
* Inzicht geven in afbraakprocessen in de natuur.

Lesinhoud en werkwijze:
Met behulp van materialen uit de leskist bodemdiertjes vangen en op naam brengen - let op, laat de gevangen diertjes na afloop van de les weer op de vang-plaats los!
Eventueel kan vooraf een geschikte plaats worden gezocht of gemaakt door bijv. enkele dagen van tevoren blad te strooien op een hoopje. In overleg met de milieu-educatief medewerker kan ook worden gekozen voor een begeleide les in het MEC.

Materialen:
* Handleiding met uitgebreide achtergrondinformatie, tabellen voor het op naam brengen van diertjes, zuigpotjes, loupepotjes, wormencuvette, petrischaaltjes;
* Diaserie "Bodem", de serie geeft een beeld van aspecten van de bodem zoals het ontstaan, het gebruik en problemen als bodemvervuiling.

Foto (klik erop):

* Groepen: 5 - 8
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: een les kost 1,5 - 2 uur (het is raadzaam om enige tijd van tevoren te starten met het verzamelen van oud papier)

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Hergebruik van grondstoffen
* Kringlopen
* Beroepen
* Boekenweek

Doel:
* Kinderen bewust laten worden dat men van oud papier nieuw papier kan maken (kringloop);
* Het proces "papier maken" zelf laten uitvoeren.

Lesinhoud en werkwijze:
Aan de hand van een duidelijke beschrijving met bijbehorende tekeningen is het vrij eenvoudig om van oud papier zelf, in de klas, kringlooppapier te maken. Het is raadzaam om enige tijd van te voren te starten met het verzamelen van oud papier waarbij kranten, oud schrijfpapier en enveloppen het beste resultaat leveren.
Gekleurd papier, kleurstoffen, versieringen en het aanbrengen van een watermerk kunnen erg verrassend werken. Uiteindelijk kunnen de leerlingen op hun eigen papier schrijven en tekenen.
Deze leskist kan worden gebruikt in een groter project over afval en hergebruik van materialen.

Materialen:
* Plastic bak om pulp te maken, mixer, schepramen om pulp te scheppen, persplanken, doeken; * Handleiding, opdrachtbladen en bijbehorende materialen.

Foto (klik erop):

* Groepen: 6 - 8
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: een les kost 1,5 - 2 uur, hoewel de inventarisaties over meer dagen kunnen worden verdeeld..

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Dieren (hoe zien ze eruit)
* Omgeving
* Natuur in stedelijke omgeving

Bijzonderheden:
* Productie primair door Pandora Leskisten, aangepast en aangevuld door het MEC

Doel:
* Leerlingen laten ontdekken welke soorten vogels er in de omgeving voorkomen;
* Leerlingen leren over vogelgedrag, de afhankelijkheid van vogels van de omgeving, hoe vogels vliegen, anatomische aspecten

Lesinhoud en werkwijze:
Er wordt gekeken naar vogels, gezocht naar sporen en een gebiedsbeschrijving gemaakt. Ook zijn er opdrachten over vogelveren en vogelgedrag. In de veldwerkkist vindt u een docentenhandleiding met tips voor de organisatie op school en didactische tips. De leerlingen kunnen in groepjes werken aan de waarnemingsopdrachten.

Materialen:
* Handleiding "Stadsvogels" en handleiding "Veren"
* Enkele nesten, anatomische vogelonderdelen, verrekijkers, loupepotjes, vergrootglazen, een spel, opdrachtkaarten en zoekkaarten zijn in de kist aanwezig.

Foto (klik erop):

Foto's van een les (klik erop):

* Groepen: 1 - 8
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: een kaasmaakles kost 2 - 2,5 uur (= de duur van het kaasmaakproces). De verwerking vraagt één of meer lessen. Denk eraan dat het voorbereiden en afwerken van de kaas en het schoonmaken ook veel tijd vragen.

Mogelijke plaats in het schoolwerkplan:
* Producten van dieren;
* Voedsel;
* Veehouderij (land-en tuinbouw), Zie verder ook diaseries Het Kleine Loo;
* Beroepen.

Zie ook:
* Leskist "Alles voor een pannenkoek"
Doel:
* Het proces van melk tot kaas volledig zelf uitvoeren;
* Bewust worden van de herkomst van een voedingsproduct uit het dagelijks leven (gras-melk-kaas).

Lesinhoud en werkwijze:
Door het gebruik van kleine, maar originele en van de werkelijkheid afgekeken werktuigen is het mogelijk om in de klas op een boerenmanier kaas te maken.
De bekendheid met dit oude boerenambacht is vrijwel geheel verdwenen. De meeste kinderen uit onze regio zijn nauwelijks in staat om op een echte boerderij te gaan kijken hoe er nog kaas gemaakt wordt. Veelal kennen zij kaas alleen van de supermarkt of de kruidenier.
De bereiding van kaas in de klas kost wat tijd. Het is dan ook raadzaam het kaas maken in te bouwen in een groter project over voedsel of boerderijdieren (en hun gebruik door de mens).
Het is bovendien aan te bevelen, dat de leerkracht of andere kaasmaakbegeleiders het hele kaasmaakproces vooraf een keer meegemaakt hebben.

Materialen:
* Handleiding met draaiboek kaasmaken en opdrachten / spellen (incl. fotokaarten);
* Kaaspers, kaastobbe, kaasvat, zeef, thermometer, maatbeker, stremsel, doekjes, pan;
* Recepten en achtergrondinformatie.

Foto (klik erop):

* Groepen: 1 - 8
* Uitleenperiode: 2 weken
* Gebruiksperiode: het hele jaar
* Tijdsbesteding: variabel

Plaats in het schoolwerkplan:
* Derde wereld
* Herkomst van produkten en grondstoffen
* Andere volken en landen

Bijzonderheden:
Ontwikkeld door het Landelijk Servicebureau Ontwikkelingseducatie (LSO)

Doel:
* Ontwikkeling van een evenwichtige beeldvorming van leerlingen over het dagelijkse leven van kinderen in ontwikkelingslanden.
* Stimuleren van een open en tolerante houding ten opzichte van mensen met andere normen, waarden en gewoonten.
* Stimuleren van de waardeontwikkeling van leerlingen op het gebied van rechtvaardigheid, duurzaamheid en het eigen consumptiepatroon. Er kan ook aandacht worden besteed aan de gevoelens die de decembermaand oproept.

Lesinhoud en werkwijze:
De map bevat ideeën rondom het thema's spelen, speelgoed en feesten. De lessuggesties variëren zowel in Lesinhoud (waar gaat het over?) als in de vorm (hoe biedt ik het aan?). De suggesties zijn geordend in vier niveaus. Die ordening is echter niet bindend. De meeste lessen zijn in meerdere groepen te gebruiken, zodat iedere school en iedere leerkracht op zijn eigen wijze ermee kan werken.
Op elk niveau gaat de startles over het hele speelgoedpakket. Al het speelgoed uit het pakket dient als uitgangspunt. Daarna gaan de suggesties door op één van de landen en het speelgoed dat daaruit afkomstig is.

Materialen:
* Handleiding met achtergrondinformatie voor de leerkracht, lessuggesties, kopieerbare werkbladen, tips, feesten, liedjes, tentoonstellingen en andere activiteiten.
* Speelgoed uit ontwikkelingslanden: stokpop, fluitje, sambabal, rasp, auto, springtouw, vangbal, zorgenpoppetjes

Met de lespakketten worden leerkrachten geholpen aan levend materiaal in de klas. Informatie en lessuggesties maken het lespakket tot een gebruiks- in plaats van een sierpakket. De toepassing is heel ruim. Het is te gebruiken voor een enkele les of voor een langer project. Het kan ook worden gebruikt bij andere onderdelen van dit programma (zie aldaar).

Samenstelling en verzorging van de pakketten (exclusief) voor de Leiderdorpse scholen gebeurt door het Milieu Educatief Centrum (MEC). Leerkrachten in Leiderdorp kunnen een lespakket reserveren door dit aan te geven op het intekenformulier. Bellen kan ook, maar wel tijdig (minstens enkele weken van tevoren). De pakketten dient u zelf te komen afhalen. U krijgt bericht over de afhaaldatum en -tijdstip. Aan een lespakket zijn - voor Leiderdorpse scholen - géén kosten verbonden.

Het MEC verzorgt momenteel 3 lespakketten (zie hieronder).
Klik op een van de onderstaande lespakketten voor uitgebreide informatie:

Bollen en knollen (groep 1-8)

Paddestoelen (groep 1-8)

Vruchten en zaden (groep 1-8)

Zie ook:
* Project "Herfst en bodemdiertjes"

Doel:
De kinderen ervaren dat ook natuurlijk afval (mest en stro) weer nieuw leven geven dat ook nog eens eetbaar is zodat de kringloop rond is.

Lesinhoud en werkwijze:
In de loop van zo'n 2 maanden zijn tijdens het kweekproces enkele stadia in de ontwikkeling van de champignons te onderscheiden. Elk stadium kan ad hoc worden behandeld of alle stadia integraal gedurende een ochtend of middag als de eerste champignons oogstbaar zijn. Natuurlijk kunnen de champignons ook worden ingepast in een uitgebreid herfstproject. In elk geval is het belangrijk dat de leerlingen, eventueel opgedeeld in "corvee"-groepjes, steeds betrokken zijn en helpen bij het verzorgen en controleren van de kweek. Door bijvoorbeeld een logboek bij te houden ontstaat zo een algeheel beeld van de ontwikkeling van de paddestoelen.

Materialen:
* Piepschuim bak met substraat (mest, stro e.d.) met de zwamvlok, zakje dekaarde, gebruiksaanwijzing
* Handleiding "Champignons in de klas", werkbladen en achtergrondinformatie over paddestoelen.

Zie ook:
* Project "Vruchten en zaden"
* Lespakket "Paddestoelen" (als onderdeel van een herfstproject)

Doel:
Ontdekken dat er een grote diversiteit in de plantenwereld is, onder meer in de verscheidenheid aan zaden en zaadverspreiding en leren beseffen dat (en waarom) voortplanting en verspreiding (ook) voor een plant heel belangrijk is.

Lesinhoud en werkwijze:
Aan de hand van waarnemingen aan de soorten zaden en vruchten kunnen de leerlingen erachter komen hoe een bepaalde plant zijn zaden verspreid in de wijde wereld. Welke kenmerken zijn er nodig voor een zaad of een vrucht (met zaad) om zich te kunnen verplaatsen? De plant is bovendien sterk afhankelijk van zijn omgeving als het gaat om zaadverspreiding. Sommige vruchten en zaden zijn eetbaar, ook voor mensen.

Materialen:
* Een pakket met zaden en vruchten uit park De Houtkamp
* Beknopte achtergrondinformatie over zaadverspreiding

Het MEC beschikt ook nog over diverse losse educatieve materialen waaronder handleidingen en lessuggesties, videobanden, geluidscassettes, diaseries, zoekkaarten e.d.
Deze materialen kunnen over het algemeen alleen worden geleend om te kopiëren zodat het origineel intact blijft. Het is aan te raden om van tevoren wel eerst een afspraak te maken (tel. 071-5412216).

Voor bijna alle vragen en afspraken m.b.t. nme-aangelegenheden in Leiderdorp kunt u terecht bij het MEC! (uitgezonderd schooltuinen)

Milieu Educatief Centrum (MEC)
Van Diepeningenlaan 110/E (in het gebouw De Sterrentuin, t.o. bibliotheek)

Postadres:
Milieu Educatief Centrum
Postbus 35
2350 AA Leiderdorp

Tel. 071 - 5412216 E-mail: info@natuureducatie.nl