De Heemtuin bevindt zich in het park De Houtkamp, centraal in de gemeente Leiderdorp. De tuin heeft als doel inwoners van Leiderdorp bekend te maken met inheemse begroeiing.

De Heemtuin is aangelegd in 1970. Bij de aanleg zijn plaatselijk andere grondsoorten dan de al aanwezige rivierklei aangebracht. Daardoor ontstond een variatie in grondsoorten en bodemprofielen. Gebruik makend van een gevarieerde loop van sloten en paden is een gevarieerd landschap ontstaan waarin veel planten en dieren een plaats vinden. Op die manier heeft ook de natuur in de stedelijke omgeving van Leiderdorp zijn eigen plek. In 2007 is ook de Waterschapsheuvel toegevoegd aan de heemtuin. In de jaren '70 en '80 was het nog een waterspeelplaats met een zandstrandje, maar daarna mocht het zich met enige hulp ontwikkelen tot een natuurgebiedje met een bijzonder karakter. Helaas vonden er ook ongewenste ontwikkelingen plaats: hondenpoep, hangjeugd en vervuiling namen toe. Door het in 2007 te omheinen en open te stellen samen met de heemtuin kan de Waterschapsheuvel zijn bijzondere natuur behouden en verder ontwikkelen.

Wat tegenwoordig door de meeste mensen wordt beschouwd als "natuur", is het gevolg van landbouwactiviteiten van mensen die voor het industriële tijdperk het Nederlandse landschap hebben bewerkt. Deze landbouwactiviteiten bestonden bijvoorbeeld uit:
- maaien en afvoeren waardoor een onbemeste, bloemrijke hooiweide ontstond;
- hakken en zagen, waarbij takken en bladeren van met name de iep dienden als veevoer. De dikkere takken van wilg, eik en es werden gebruikt om gereedschap en andere gebruiksmaterialen te maken, of diende als brandhout. Deze hakhoutbosjes staan ook wel bekend als boerengeriefhoutbosjes.
Mede door deze activiteiten is het hollandse "natuur"landschap onstaan. Van oernatuur is in Nederland de laatste 1000 jaar praktisch geen sprake meer geweest.

Het onderhoud en beheer van de heemtuin is erop gericht om een beeld te geven van het Nederlandse landschap van weleer. Uiteraard wordt dan ook gebruik gemaakt van oorspronkelijke hulpmiddelen en methoden zoals maaien met de zeis, afvoeren met de kruiwagen en spitten met de spade. Moderne landbouwhulpmiddelen als bestrijdingsmiddelen, kunstmest en mechanisch tuig zijn daarbij uit den boze.

In vroeger tijden werd op iedere plaats wat anders gedaan, maar wel ieder jaar hetzelfde. M.a.w. al op kleine schaal konden zich diverse landschapselementen ontwikkelen, zoals een hakhoutbosje, een akkertje, een hooiweide en een oeverbegroeiing langs een ondiepe sloot. Dit resulteerde uiteindelijk in een grote variatie van flora en fauna. Tegenwoordig wordt echter op iedere plaats hetzelfde gedaan, maar ieder jaar wat anders (niets is zeker): door ruilverkaveling, verstedelijking en wegenbouw ontstaat een grootschalig eenzijdig landschap met weinig (ecologische) variatie. De Heemtuin laat dus iets zien van wat wij hebben verloren in de razernij van de economische "vooruitgang".

De heemtuin verandert in de loop van de jaren een beetje. Nieuwe ideeën krijgen gestalte, oude beheersvormen worden aangepast aan nieuwe inzichten. Natuurlijk vindt er geen grootschalig grondverzet meer plaats. Dat zou tenslotte bijna 40 jaar werk en natuurlijke ontwikkeling teniet doen. De voorwaarden (grondsoorten, vochtgehalte) die in het begin zijn geschapen, vormen nog steeds de randvoorwaarden voor de huidige vegetatietypen en de diversiteit die dat met zich meebrengt. Door selectief wieden kunnen vervolgens bepaalde planten die kenmerkend zijn voor een vegetatietype op de voorgrond treden.
Vooral in een heemtuin zijn dit soort ingrepen noodzakelijk omdat de ontwikkeling en het voortbestaan van zoveel verschillende vegetatietypen op een klein oppervlak uit zichzelf niet plaatsvindt. Zonder menselijke ingrepen zou de heemtuin dan al gauw verworden tot een soortenarme "brandneteltuin" met wat opslag van bomen als Essen en Elzen.

Elke eerste zondag van de maanden april t/m oktober start om 15.00 uur een rondleiding door de heemtuin. Hierbij wordt aandacht geschonken aan de natuur en de diverse landschapselementen ter plekke, vaak gericht op seizoen. Kijk op onze activiteitenpagina voor meer informatie over de vaste excursies.

Klik erop voor een foto!

Het is voor groepen, organisaties, scholen, instituten e.d. ook mogelijk om op werkdagen een excursie aan te vragen bij de beheerder van de heemtuin. De duur van zo'n excursie varieert gewoonlijk van 1 tot 2 uur. Zo'n rondleiding dient wel minstens een week van tevoren te worden aangevraagd. U kunt elke werkdag van 10.00 - 10.30 uur telefonisch een afspraak maken ( 071-5413308 ) of een e-mail sturen naar heemtuinleiderdorp@gmail.com. Belangrijke gegevens zijn het aantal deelnemers, gemiddelde leeftijd, belangstellingssfeer (achtergrond) en de gegevens van de contactpersoon en eventueel de organisatie. De excursies zijn in beginsel gratis (wijzigingen voorbehouden).

Elke derde zondag van de maanden april t/m oktober, van 15.00 tot 17.00 uur, staan er ± 30 kikker- en egelbordjes in de heemtuin op je te wachten. Elke kikker of egel heeft een ontdekking te bieden over een van de vele boeiende natuurverschijnselen in het seizoen. Er is altijd meer te beleven dan je denkt.
Het Kikker- en Egelpad is natuurlijk leuk voor kinderen, maar ook oude "kinderen" kunnen er nog veel van leren. Daarbij worden alle zintuigen ingeschakeld en kunnen kleine opdrachten worden uitgevoerd.
Het Kikker- en Egelpad heeft geen vaste volgorde en kan zelfstandig worden gelopen.
Kijk voor de exacte data en tijden ook op de activiteitenpagina.